Türkiye ile Kuzey Makedonya arasında ticaretin geliştirilmesine yönelik önemli bir adım atıldı. İki ülke arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması (STA) kapsamında uygulanan menşe kurallarının, Pan-Avrupa-Akdeniz Ortak Komitesi’nin 1/2023 sayılı Kararı doğrultusunda revize edilmesine ilişkin anlaşma imzalandı.
Üsküp’te imzalanan ve Kuzey Makedonya Resmi Gazetesi’nde yayımlanan bu revizyon, aslında 24 ülkeyi kapsayan Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) Menşe Kümülasyon Sistemi‘nin en büyük modernizasyon hamlesinin Türkiye ve Kuzey Makedonya arasındaki ikili ticaret anlaşmasına (STA) entegre edilmesidir.
2025’in son günlerinde atılan bu imza, 1 Ocak 2026 itibarıyla Türk ve Makedon ihracatçıları için sadece bir “mevzuat değişikliği” değil, aynı zamanda ciddi bir maliyet avantajı ve esneklik anlamına geliyor.
🔍 Karar 1/2023: “Modernize Edilmiş” Menşe Kuralları Neleri Değiştiriyor?
Bu revizyon, on yılı aşkın süredir müzakere edilen ve ticaretin önündeki teknik engelleri kaldırmayı hedefleyen “Modernize Edilmiş PEM Kuralları”nı kalıcı hale getiriyor. İşte işletmeler için en kritik 4 değişiklik:
- Tam Kümülasyon (Full Cumulation) İmkanı: Eskiden sadece “diyagonal kümülasyon” (bir ülkede menşe kazanan ürünün diğerine gönderilmesi) yaygınken, artık üretim süreçleri birden fazla ülke arasında bölünebilecek. Bir ürünün menşe kazanması için gereken işçilik ve işlemler Türkiye ve Kuzey Makedonya arasında (ve sisteme dahil diğer ülkelerle) paylaştırılabilecek.
- Genel Tolerans Eşiği Artışı: Menşeli olmayan girdilerin kullanım limiti, ürünün fabrika çıkış fiyatının %10’undan %15’ine çıkarıldı. Bu, özellikle tekstil ve karmaşık parça üretimi yapan firmalar için menşe kurallarını karşılamayı çok daha kolaylaştıracaktır.
- Gümrük Vergisi İadesi (Duty Drawback) Serbestliği: Modernize edilen kurallarla birlikte, çoğu sanayi ürünü için gümrük vergisi iadesi yasağı kaldırılmıştır. Bu, üçüncü ülkelerden ham madde ithal edip Kuzey Makedonya’ya işleyerek satan Türk firmalarının rekabet gücünü artıracaktır.
- Elektronik Menşe İspatı: Belge süreçleri dijitalleşiyor. EUR.1 dolaşım belgelerinin elektronik ortamda düzenlenmesi ve doğrulanması süreçleri hızlanarak gümrükteki bekleme sürelerini azaltacak.
1 Ocak 2026: Yeni Dönem Başlıyor
Türkiye, bu kuralları 20 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de (33113 sayılı) yayımlanan yönetmelikle iç hukukuna dahil etti. Kuzey Makedonya’nın da 25 Aralık’ta yayımlamasıyla birlikte, her iki ülke de 1 Ocak 2026 sabahına tam uyumlu şekilde girecek.
Bu Değişikliğin Sektörel Yansımaları:
- Tekstil: “Çift transformasyon” kuralları daha esnek hale gelerek Türk kumaşlarının Makedonya’daki konfeksiyon üretiminde kullanımı teşvik edilecek.
- Otomotiv Yan Sanayi: Parça tedarik zincirinde menşe ispatı kolaylaşacak, lojistik maliyetler dolaylı olarak düşecektir.
🚀 İşletmeler İçin Kritik Adım
Mevcut serbest ticaret anlaşmalarınızı bu yeni kurallar ışığında gözden geçirmeniz, özellikle %15 tolerans ve tam kümülasyon avantajlarını kullanarak gümrük vergisi yükünüzü optimize etmenizi sağlayabilir.
İşletmeler İçin Kritik Tavsiye
📌 Bu değişiklik otomatik fayda sağlamaz.
Fayda, ancak aktif uyum ve yeniden yapılandırma ile elde edilir.
Yapılması gerekenler:
- Mevcut STA ve menşe analizlerini güncellemek
- Ürün bazında %15 tolerans fırsatını hesaplamak
- Tedarik zincirini tam kümülasyona göre yeniden kurgulamak
- Duty drawback potansiyelini finansal olarak analiz etmek
- Menşe ispat süreçlerini dijitalleştirmek
🎯 Sonuç
1 Ocak 2026 itibarıyla PEM sadece bir menşe sistemi değil,
maliyet optimizasyonu ve tedarik zinciri stratejisi aracıdır.
Bu revizyonu doğru kullanan firmalar için:
- Daha düşük gümrük vergisi
- Daha esnek üretim
- Daha güçlü rekabet avantajı
Kaynak:
